جلسه اول آموزش زنبورداری | آشنایی با نژادهای زنبور عسل
خب، در اولین جلسه آموزش زنبورداری میخوایم کار رو از یکی از پایهایترین مباحث شروع کنیم؛ یعنی شناخت زنبور عسل و نژادهای مختلف اون.
قبل از اینکه وارد بحث زندگی زنبور عسل بشیم، بهتره بدونیم اصلاً زنبور عسل از نظر علمی در چه گروهی قرار میگیره.
زنبور عسل از راسته بالغشائیان یا هیمنوپترا هست. در ادامه، در بالاخانواده آپوئیده و خانواده آپیده قرار میگیره و در نهایت به جنس آپیس میرسیم.
جنس آپیس شامل گونههای مختلف زنبور عسل هست که بعضی از اونها بهصورت وحشی زندگی میکنن و بعضی، بهخصوص آپیس ملیفرا، از نظر اقتصادی اهمیت بسیار زیادی دارن.
بهطور کلی، گونههای مهم جنس آپیس رو میتونیم اینطور بررسی کنیم:
۱. آپیس فلورهآ | زنبور عسل کوچک
اولین گونه، آپیس فلورهآ یا زنبور عسل کوچک هست.
این زنبورها جثه بسیار کوچکی دارن و معمولاً بهصورت وحشی زندگی میکنن و برخلاف زنبور عسل اروپایی، بهراحتی قابل انتقال و مدیریت در کندوهای رایج زنبورداری نیستن.
در مناطق گرمسیری و جنوب ایران هم میشه نمونههایی از این زنبورها رو مشاهده کرد.
معمولاً روی شاخههای درختان یا در پناهگاههای طبیعی لانهسازی میکنن و یک شان آزاد میسازن.
این شان معمولاً اندازه کوچکی داره و بخش بالایی اون برای ذخیره عسل و بخش پایینی برای پرورش نوزادان استفاده میشه. نکته جالب اینه که این دو بخش به شکل مشخصی از هم تفکیک میشن.
۲. آپیس دورساتا | زنبور عسل بزرگ
گونه بعدی آپیس دورساتا هست که به زنبور عسل بزرگ یا غولپیکر معروفه.
این زنبورها بیشتر در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری آسیا دیده میشن و معمولاً در مکانهای مرتفع مثل صخرهها، زیر لبههای سنگی و گاهی روی شاخههای بلند درختان لانهسازی میکنن.
این گونه هم معمولاً یک شان بزرگ و آزاد میسازه که میتونه ابعاد بسیار قابل توجهی داشته باشه.
در این شان نیز بخشهایی برای ذخیره عسل و بخشهایی برای پرورش نوزادان وجود داره.
این زنبورها به دلیل رفتار دفاعی، محل لانهسازی و سبک زندگیشون، برای سیستمهای معمول زنبورداری قابل مدیریت مثل آپیس ملیفرا نیستن.
۳. آپیس سرانا | زنبور عسل شرقی یا آسیایی
گونه بعدی آپیس سرانا هست که به زنبور عسل شرقی یا آسیایی معروفه.
این زنبور در بخشهایی از آسیا، از جمله هند، چین، جنوبشرق آسیا و مناطق مختلف آسیایی پراکنده است.
آپیس سرانا نسبت به دو گونه قبلی، قابلیت نگهداری بیشتری داره و در بعضی مناطق بهصورت سنتی و حتی تجاری نگهداری میشه؛ اما سیستم مدیریتی و ویژگیهای اون با آپیس ملیفرا تفاوتهایی داره.
۴. آپیس ملیفرا | زنبور عسل اروپایی
اما گونهای که برای ما بهعنوان زنبوردار اهمیت بسیار زیادی داره، آپیس ملیفرا هست.
این گونه مهمترین زنبور عسل مورد استفاده در زنبورداری تجاری در بسیاری از نقاط دنیاست و تقریباً بخش عمده صنعت مدرن زنبورداری بر پایه مدیریت و اصلاح این گونه شکل گرفته.
نکته مهم اینجاست که وقتی میگیم «نژادهای مختلف زنبور عسل»، در واقع از نظر طبقهبندی علمی، بسیاری از این موارد زیرگونههای آپیس ملیفرا هستن.
زیرگونههای شناختهشده و مهم آپیس ملیفرا
- آپیس ملیفرا ملیفرا → زنبور عسل اروپایی تیره یا سیاه
- آپیس ملیفرا کاوکاسیکا → زنبور عسل قفقازی
- آپیس ملیفرا لیگوستیکا → زنبور عسل ایتالیایی
- آپیس ملیفرا کارنیکا → زنبور عسل کارنیکا
البته در دنیای زنبورداری، زیرگونهها و جمعیتهای محلی بسیار بیشتری هم وجود دارن و موضوع نژاد زنبور عسل بسیار گستردهتر از این چهار مورد هست.
جمعبندی طبقهبندی علمی زنبور عسل
در ادامه دوره چه میخوانیم؟
در ادامه دوره، بعد از اینکه با این تقسیمبندی آشنا شدیم، میریم سراغ خود زندگی زنبور عسل؛ یعنی ساختار کلنی، ملکه، زنبورهای کارگر و نر، چرخه زندگی، تقسیم وظایف، ارتباط بین زنبورها و اینکه یک کلنی زنبور عسل دقیقاً چطور زندگی و فعالیت میکنه.
و در جلسه بعد، نژادهای مهم آپیس ملیفرا رو دقیقتر با هم مقایسه میکنیم؛ اینکه هر کدوم چه ویژگیهایی دارن، چه رفتاری دارن، میزان بچهدهیشون چطوره، تولید عسلشون چطوره، زمستانگذرانیشون به چه شکله و برای چه شرایط آبوهوایی مناسبتر هستن.
